Dãy hội tự nhiệt đới

 Dải hội tụ Nhiệt đới (The intertropical convergence zone- viết tắt là ICTZ hay ICZ) là một khâu trong hoàn lưu chung miền nhiệt đới. Việt Nam ta là quốc gia nằm hoàn toàn trên vùng Nhiệt đới, nên hệ thống khí hậu chịu rất nhiều ảnh hưởng từ ICTZ: Nhiệt độ, lượng mưa, mây,…Bài viết này sẽ trình bày cụ thể những tác động của ICTZ đến miền Nhiệt đới nói chung và Việt Nam nói riêng.

ICTZ là dải thời tiết hình thành bởi sự hội tụ Tín phong của 2 bán cầu sau khi vượt xích đạo và chuyển hướng hay của tín phong mỗi bán cầu với đới gió Tây xích đạo mở rộng.Đặc điểm khí hậu quan trọng của ICTZ chính là mây và mưa(nguyên nhân chủ yếu là do hội tụ các khối khí và đốt nóng bề mặt). Nó có thể cho lượng mưa rất lớn đến kỷ lục trên diện rộng ở miền nhiệt đới, đặc biệt là khi ICTZ hoạt động lại kết hợp với các hình thế khác như front lạnh, bão có thể hình thành trên dải hội tụ nhiệt đới.

Vào những tháng mùa Đông(Bắc Bán cầu), tín phong Đông bắc của BBC hội tụ với tín phong Đông Nam của NBC tạo nên 1 đường hội tụ gió ở khoảng 5°S, gần trùng với vị trí của rãnh xích đạo.Còn tới mùa Hè(tháng 7), tín phong NBC vượt xích đạo chuyển hướng thành gió mùa Tây Nam và hội tụ với tín phong BBC tạo nên dải hội tụ nhiệt đới kéo dài từ Ấn Độ sang ĐNA tới Philippine.

ICTZ chủ yếu nằm ở BBC và thường từ vị trí Nam nhất vào tháng 2,3 tiến lên vị trí Bắc nhất vào tháng 8 với tốc độ 1,5-2 vĩ độ tháng.Vị trí trung bình của ICTZ biến đổi từ năm này qua năm khác, ít khi thấy nằm trên xích đạo.Cường độ cũng biến đổi rất lớn theo mùa,theo năm và theo vĩ độ địa lý.

Ở Việt Nam,nằm trong đoạn dải ICTZ Tây TBD, nơi các dải mây mở rộng theo kinh hướng, nên gần như thời tiết cả nước chịu ảnh hưởng của ICTZ, tạo ra các mùa mưa ở từng khu vực.

ICTZ ở Việt Nam thường được hình thành vào đầu mùa hạ. Đây là thời điểm hội tụ giữa Tín phong Bắc bán cầu với gió mùa hạ.Vào đầu Hạ(tháng 6), Gió Tây Nam ở khối khí nhiệt đới ẩm Bắc Ấn Độ Dương trên vịnh Bengal đi vào hoạt động. Khi thổi đến nước ta nó hội tụ với Tín phong Bắc bán cầu, tạo thành dải hội tụ chạy dọc theo hướng kinh tuyến.Do hoạt động của gió Tây Nam trên vịnh Bengal mạnh mẽ hơn nên đã đẩy Tín phong Bắc bán cầu ra xa. Do vậy, dải hội tụ hoạt động chủ yếu vào khu vực miền Nam nước ta.Thời gian đầu mùa hạ dải hội tụ gây mưa trên khắp cả nước. Một số khu vực có mưa lớn hơn là Nam Bộ và Tây Nguyên. Ngoài ra, dải hội tụ gây mưa tiển mãn cho khu vực Trung Bộ. Thậm chí gây phơn nóng cho khu vực Trung Bộ và phía Nam Tây Bắc.Vào thời điểm giữa cuối Hạ(tháng 7,8,9,10), do sự hoạt động mạnh mẽ của áp cao cận chí tuyến Nam bán cầu nên gió Tín phong Nam bán cầu thổi vượt qua đường Xích đạo, thổi lệch vào nước ta tạo thành gió mùa Tây Nam. Đồng thời, nó hội tụ với Tín phong Bắc bán cầu và hình thành nên dải hội tụ nhiệt đới chạy theo chiều của vĩ tuyến.Khi đã được hình thành, dải hội tụ nhiệt đới sẽ gây mưa lớn trên cả nước, nhưng hoạt động sẽ thay đổi, chậm dần từ Bắc đến Nam theo chuyển động của Mặt Trời (Tháng 8 ở Bắc Bộ, tháng 9, 10 ở khu vực Trung Bộ, Nam Bộ).

 

Nguyễn Quang Nam - 21002467