Các đới gió mùa ở Đông Nam Á

 Các đới gió mùa ở Đông Nam Á

  Khái niệm:

 - Gió mùa là chế độ dòng khí của hoàn lưu chung khí quyển trên một phạm vi đáng kể của bề mặt trái đất, trong đó ở mọi nơi gió thịnh hành chuyển ngược hướng hay gần như ngược hướng từ mùa đông sang mùa hè và từ mùa hè sang mùa đông. - Hướng gió thịnh hành tháng 1 và tháng 7 phải lệch nhau một góc lớn hơn hoặc bằng 1200. - Tần suất TB của hướng gió thịnh hành tháng 1 và tháng 7 phải vượt quá 40%. - Ít xẩy ra sự thay thế giữa xoáy thuận mặt đất xoáy nghịch mặt đất vào mùa đông cũng như mùa hè. - Tốc độ trung bình của gió tổng hợp của ít nhất một trong hai tháng nói trên phải vượt quá 3 m/s. 

 Các trung tâm tác động:

 - Mùa đông: áp caoXibia, phát triển mạnh mẽ nhất vào tháng I, trong khi dải áp thấp nội chí tuyến di chuyển lùi về phía nam bán cầu, khơi sâu một cựctiểu trên lục địa châu Úc.

 - Mùa hạ: một áp thấp rất rộng lớn có tâm khoảng Ấn Độ hình thành trên đại lục châu Á do bị nóng lên mạnh mẽ bởi bức xạ mặt trời, khơi sâu nhất vào khoảng tháng VII (áp thấp Nam Á). Dải áp thấp nội chí tuyến đã tiến sang Bắc bán cầu, tới gần chí tuyến trên khu vực ven Thái BìnhDương. Áp cao Hawai (cao áp cận nhiệt Tây Thái Bình Dương) phát triển rõ rệt. Còn ở Nam Bán cầu thể hiện rõ một áp cao cận chí tuyến hoạt động liên tục.

 - Trên bản đồ đẳng cao tháng 1 trên mực 500mb: về mùa đông tồn tại một áp thấp ở gần địa cực, từ đó khí áp tăng dần về phía nam. Hai rãnh thấp hướng về phía bờ biển Caspienvà bờ biển châu Á. Giữa đó là một lưỡi ở khoảng trung tâm Xibia và bắc Trung Quốc, gió tây trên cao có vận tốc rất lớn, nhưng xuống tới các vĩ độ nhiệtđới, vận tốc giảm dần. Ở khu vực cao nguyên Tây Tạng, dòng khí tách làm hai, lượn quanh nam cao nguyên rồi nhập lại với nhánh phía bắc ở phía đông. 

- Trên mực 200mb, thiết lập và ổn định một dòng xiết cận chí tuyến với tốc độ khá lớn (khoảng 50-80m/s), trục của nó xấp xỉ 300N. Đó là dòng xiết nam cao nguyên phân biệt với dòng xiết bắc cao nguyên, yếu và kém ổn định hơn, hai dòng xiết nhập với nhau ở khu vực Nhật Bản.

 - Mùa hè tình hình trên cao đặc trưng bởi sự xuất hiện lưỡi cao áp cận chí tuyến, thấy rất rõ trên mực 500mb. Khí áp giảm dần từ đó lên địa cực, trong khi trên caonguyên Tây Tạng tồn tại một cao áp đóng kín khá rộng. Ở phía bắc vĩ tuyến 300N, khílưu tây được thay thế bằng khí lưu đông, thổi chậm hơn, dòng xiết cận chí tuyến phía nam cao nguyên Tây tạng biến mất, chỉ còn lại dòng xiết phía bắc cao nguyên ở xấp xỉ 400N, với tốc độ nhỏ hơn nhiều 

- Mùa đông, những đường dòng liên tục đã nối liền từ trung tâm cao áp Xibia tới rãnh nội chí tuyến ở bán cầu Nam, theo đường dẫn đó, không khí lạnh từ các vĩ độ cực đới của lục địa châu Á đã xâm nhập vào vùng nhiệt đới. Mặc dù bị biến tính rất nhiều trong quá trình di chuyển từ bắc xuống nam, song những thuộc tính lạnh và khô của không khí này vẫn rất rõ rệt khi so sánh với tín phong. 

- Mùa hè, sự nhiễu loạn hoàn lưu tín phong cũng không kém phần mạnh mẽ. Với sự xâm nhập khá xa của dải áp thấp nội chí tuyến trên những vùng lục địa bị đốt nóng,không khí xích đạo tràn lên tới tận những vĩ tuyến 400N trên phần phía đông lục địachâu Á, mang theo tiềm lực ẩm rất dồi dào cho cả những vùng cận chí tuyến.

# Tuần 15 

# Nguyễn Minh Phúc