Tìm hiểu về bão nhiệt đới

Bão nhiệt đới là một trong những mối nguy hiểm tự nhiên nguy hiểm nhất đối với con người. Hàng năm chúng gây ra thiệt hại đáng kể về người và gây thiệt hại to lớn về tài sản. Tuy nhiên, xoáy thuận nhiệt đới là đặc điểm thiết yếu của bầu khí quyển Trái đất, vì chúng truyền nhiệt và năng lượng giữa xích đạo và các vùng mát hơn gần hai cực.

Bão nhiệt đới là gì?

“Bão - là xoáy thuận quy mô synop không có front phát triển trên miền biển nhiệt đới hay cận nhiệt đới ở mực bất kỳ và có hoàn lưu xác định”.

Bão là hệ thống hoàn lưu có dạng gần tròn với gradient khí áp ngang và tốc độ gió rất lớn. Ban đầu bão là một vùng áp thấp với dòng khí xoáy vào tâm vùng áp thấp ngược chiều kim đồng hồ ở Bắc Bán Cầu hoặc theo chiều kim đồng hồ ở Nam Bán Cầu.

 Theo tốc độ gió mạnh nhất ở gần trung tâm Tổ chức Khí tượng thế giới quy định phân loại xoáy thuận nhiệt đới thành:

1. Áp thấp nhiệt đới (Tropical depression): Xoáy thuận nhiệt đới với hoàn lưu mặt đất giới hạn một hay một số đường đẳng áp khép kín và tốc độ gió lớn nhất ở vùng trung tâm từ 10,8-17 m/s (cấp 6-cấp 7)

2. Bão nhiệt đới (Tropical Storm): Bão với các đường đẳng áp khép kín và tốc độ gió lớn nhất ở vùng gần trung tâm từ 17,1 đến 24,4 m/s (cấp 8-cấp 9)

3. Bão mạnh (Severe Tropical Storm): Bão với tốc độ gió lớn nhất vùng gần trung tâm từ 24,5-32,6m/s (cấp 10-cấp 11)

4. Bão rất mạnh (Typhoon/Hurricane): Bão với tốc độ gió lớn nhất vùng gần trung tâm từ 32,7 m/s trở lên (trên cấp 11)

Bão nhiệt đới hình thành như thế nào?

Ở vùng nhiệt đới có một vùng áp thấp rộng trải dài hai bên đường xích đạo. Gió ở phía bắc của khu vực này thổi từ phía đông bắc và ở phía nam thổi từ phía đông nam.

Trong vùng áp suất thấp này, không khí được làm nóng trên đại dương. Không khí này bốc lên thành từng phần riêng biệt, tạo thành những cơn mưa rào sấm sét. Những cơn mưa rào này thường đến rồi đi nhưng thỉnh thoảng chúng lại tập hợp lại thành những cụm giông lớn. Điều này tạo ra một luồng không khí rất ấm, ẩm, bốc lên nhanh chóng, dẫn đến sự phát triển của một trung tâm áp suất thấp hay áp thấp trên bề mặt.

Ba điều kiện cơ bản cho sự hình thành bão:

1. Khu vực đại dương có diện tích đủ lớn với nhiệt độ mặt biển cao (từ 26-27 độ C) để có thể nâng lớp không khí gần mặt đất lên cao và lan truyền không khí tương đối ẩm và nóng hơn khí quyển xung quanh, ít nhất từ mực khoảng 1km. Nhiệt độ lớn cũng bảo đảm bốc hơi mạnh cung cấp năng lượng ngưng kết cho hệ thống bão.

2. Thông số Coriolis có giá trị đủ lớn tạo xoáy. Bão thường hình thành trong đới giới hạn bởi vĩ độ 5-20 độ vĩ hai bên xích đạo.

3. Dòng cơ bản có độ đứt thẳng đứng của gió yếu bảo đảm sự tập trung ban đầu của dòng ẩm vào khu vực bão trong thời gian đầu trong sự hình thành bão.

Bão nhiệt đới xảy ra ở đâu và khi nào?

Bão nhiệt đới hình thành ở khoảng vĩ độ khoảng 5° đến 30° và ban đầu di chuyển theo hướng Tây và hơi hướng về các cực. Nhiều cơn bão nhiệt đới cuối cùng đã trôi dạt đủ xa khỏi xích đạo để di chuyển vào các khu vực bị gió tây thống trị (tìm thấy ở các vĩ độ trung bình). Những cơn gió này có xu hướng đảo ngược hướng của xoáy thuận nhiệt đới thành đường di chuyển về phía đông. Khi xoáy thuận nhiệt đới di chuyển về phía cực, nó tăng tốc độ về phía trước và có thể đạt vận tốc 30 dặm/giờ hoặc hơn. Một cơn bão nhiệt đới trung bình có thể di chuyển khoảng 300 đến 400 dặm một ngày, hoặc khoảng 3.000 dặm trước khi nó biến mất.

Bão nhiệt đới xảy ra ở khu vực Đại Tây Dương và ảnh hưởng đến vùng Caribe và Hoa Kỳ thường chiếm ít hơn 15% hoạt động của bão nhiệt đới toàn cầu. Bão nhiệt đới cũng xảy ra ở nhiều nơi trên Thái Bình Dương và có thể ảnh hưởng đến các vùng ven biển của Mexico, Đông Nam Á, Đông Bắc Australia và các đảo phía Nam Thái Bình Dương. Những đợt hình thành ở Ấn Độ Dương có thể ảnh hưởng đến Ấn Độ, Bangladesh, Tây Bắc Australia, một số vùng ở phía đông Châu Phi và các đảo ở Ấn Độ Dương như Mauritius và Madagascar.

Ở bán cầu bắc hầu hết các cơn bão nhiệt đới xảy ra từ tháng 6 đến tháng 11 với đỉnh điểm vào tháng 9. Tuy nhiên, ở phía tây Bắc Thái Bình Dương không có gì lạ khi thỉnh thoảng có bão nhiệt đới ngoài thời kỳ này. Ở Nam bán cầU thường kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4. Bão nhiệt đới đôi khi được quan sát thấy ở Nam Đại Tây Dương, nhưng trường hợp này rất hiếm khi xảy ra. Bản đồ trên cho thấy các khu vực trên thế giới bị ảnh hưởng bởi bão nhiệt đới.

Tác giả: Hoàng Thanh Thúy