Các đặc trưng của cơn dông

 

Dông được xếp vào thời tiết nguy hiểm vì hàng năm có nước sét đánh chết hàng nghìn người, gây ra hàng trăm vụ cháy rừng, cháy nhà, làm hư hỏng nhiều thiết bị máy móc, nhất là các thiết bị điện tử. Vậy dông là gì? Cấu trúc của một cơn dông như nào? Chúng ta cùng tìm hiểu xem nhé!

Dông là những ổ mây đối lưu có sự phát triển mạnh theo chiều thẳng đứng, thường có đỉnh mây gần đỉnh tầng đối lưu và phần chân mây gần đỉnh của lớp biên khí quyển. Dông có thể chia thành dông không mạnh và dông mạnh hay rất mạnh. Dông gồm một hay nhiều thành phần động lực học gọi là các ổ dông.

Có hai loại ở dông cơ bản:  ổ dông thường (ordinary thunderstorm cell). Phần lớn  ổ dông thuộc loại ổ dông thường với môi trường có tốc độ đứt gió theo chiều thẳng đứng ( từ mặt đất đến 5000 m) nhỏ hơn 29 kts (Colguhoan, 1987). Thời gian của dông thường kéo dài 15 -30 phút do dòng thăng của nó không được cung cấp ẩm. Quy mô của dông thường là 5-10 km

Dông siêu ổ là ổ đối lưu có sắp xếp hơn và có quy mô ngang lớn hơn dông thường (10-40km)  so với ổ dông thường với độ đứt thẳng đứng của gió lớn hơn 29 kts, nhất là trong lớp 3 km dưới cùng và với CAPE lớn hơn 1500 J/kg trong mùa nóng. Giai đoạn thành thục của siêu ổ dông có thể kéo dài vài giờ do độ đứt thẳng đứng của gió môi trường lớn hơn 29 kts nhất là ở 3 km dưới cùng duy trì dòng thăng của không khí nóng ẩm trong lớp biên dòng xoáy đi vào dông có hướng xoáy thuận và phát triển trong lớp dày

Cấu trúc bên trong cơn dông gồm 1 dòng đi lên chính ( dòng thăng chính – updraft) và 1 dòng đi xuống chính ( downdraft). Khi dòng thăng đi lên và gặp đỉnh tầng đối lưu, chúng sẽ lan rộng ra giống một cái đe. Khi dòng giáng tới mặt đất, nó sẽ phân tán rộng ra. Ở khu vực rìa sẽ hình thành nên những vùng front, và được gọi là gust front ( front gió giật).

Mỗi đám mây dông đều có một số đặc điểm:

Arc clouds (mây vòm) hình thành gần mặt đất trong lớp biên khí quyển, khi không khí lạnh từ dòng giáng của đám mây dông tới mặt đất và lan sang hai bên, đẩy mạnh phần không khí tồn tại trước đó lên trên.

Phần đuôi hải ly (Beaver Tail) là một đám mây mịn, phẳng, hẹp, ở độ cao thấp, kéo dài dọc theo ranh giới giữa luồng khí nóng ẩm đi vào cơn dông và không khí lạnh từ dòng giáng ở phía trước cơn dông gây ra.

Khi dòng thăng của cơn dông quá mạnh, không khí lên đến đỉnh tầng đối lưu do quán tính nên tiếp tục lên cao, nhô ra khỏi tầng đối lưu, tạo thành khu vực mây cao ở đỉnh (được gọi là Overshooting Top). Những cơn dông có mây này thường rất mạnh mẽ và dữ dội.

Đường rìa (Flanking line) là một dải mây vũ tích gồm mây vũ tích cỡ trung bình (Cu med) và mây vũ tích Congestus (Cu con) gần với dòng thăng chính. Đường rìa được hình thành dọc theo gust front, đánh dấu khu vực biên của không khí lạnh sinh ra từ dòng giáng của cơn dông và không khí môi trường xung quanh.

Tác giả: Hoàng Thanh Thúy