HỆ QUẢ CỦA VIỆC DƯ THỪA NĂNG LƯỢNG TRÊN TRÁI ĐẤT???

     Như chúng ta đã biết xích đạo là nơi nhận bức xạ Mặt Trời quanh năm, vậy hệ quả của nó là gì? Liệu dải hội tụ nhiệt đới có phải là một trong những hệ quả của nó? Và nó hoạt động và tác động ngược lại đến Trái Đất như thế nào?

    Dải hội tụ nhiệt đới ITCZ (Intertropical Convergence Zone) được định nghĩa là vùng có áp suất thấp tại xích đạo, thường xuất hiện dưới một dải mây tích rất rộng và kéo dài, nơi gió mậu dịch đông bắc và đông nam gặp nhau. Vùng này thường nằm gần xích đạo khoảng 5 vĩ độ Bắc, nhưng vị trí của nó không cố định mà có thể dịch chuyển theo mùa.

    Dải hội tụ nhiệt đới thực chất sinh ra do ở khu vực xích đạo lượng bức xạ mặt trời nhận được quanh năm khiến nhiệt lượng nơi đây luôn tăng cao, dư thừa tạo ra dòng thăng mạnh đưa các luồng không khí lên cao tạo ra lực hút hội tụ gió mậu dịch hai bán cầu lại đưa lên, hình thành các dải mây dông dày đặc, đây cũng chính là một trong những dấu hiệu thể hiện nhánh đi lên của hoàn lưu Hadley.

    Trong thực tế, lượng mây của dải hội tụ nhiệt đới ITCZ không có đồng đều ở mọi nơi xung quanh xích đạo, trong một số trường hợp đặc biệt, dải hội tụ nhiệt đới còn tồn tại dưới dạng sóng hay dạng xoáy. Tùy vào vị trí và thời gian trong năm mà cường độ và vị trí của dải hội tụ sẽ khác nhau. Đối với dải hội tụ nằm trên vùng biển ấm ở xích đạo, do nhiệt lượng cao kết hợp với tính chất của biển, cung cấp nguồn ẩm dồi dào nên nơi đây thường hình thành các đám mây lớn, dày trải dài trái ngược với khu vực của hải hội tụ đi qua trên lục địa. Cũng chính vì đó mà dải hội tụ ITCZ trên đại dương thường sắc nét, rõ ràng đồng thời dễ dàng nhận biết và quan trắc hơn đối với quan trắc viên.

    Cũng như các hệ thống khác trên Trái Đất, dải hội tụ nhiệt đới ITCZ vào mùa hè cũng có xu hướng dịch chuyển về phía cực và vào mùa Đông thì hướng về xích đạo. Trong tháng 7, dải hội tụ nhiệt đới dịch chuyển lên phía Bắc cùng với cao áp cận nhiệt. Đến tháng 8, cao áp cận nhiệt ở vị trí cao nhất và dải hội tụ nhiệt đới cũng nằm ở vị trí cao nhất trong năm, khi đó nó sẽ vắn ngang qua khu vực Bắc Bộ (Việt Nam). Chuyển sang tháng 9, cao áp cận nhiệt bị áp thấp hành tinh đẩy về phía xích đạo di chuyển xuống phía Bắc và Nam Trung Bộ.

    Dải hội tụ nhiệt đới là nguyên nhân gây ra một loạt các thời tiết mưa dông, hiện tượng cực đoan ở xích đạo và tại những nơi dải hội tụ đi qua với 3 trung tâm có lượng mưa lớn nhất thế giới là Indonesia, Tây Phi, Bắc Nam Mỹ. Cũng chính sự di chuyển hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới là một trong những nguyên nhân lớn quy định mùa mưa và tháng mưa cực đại ở Bắc và Trung Bộ.

    Từ trên ta thấy, dải hội tụ nhiệt đới ITCZ là một trong những hệ quả của việc nhận năng lượng bức xạ Mặt Trời quanh năm ở Trái Đất. Đây là một nhánh đi lên của hoàn lưu Hadley có vai trò vận chuyển năng lượng dư thừa ở khu vực xích đạo đến những nơi có năng lượng thấp như Cực từ đó giúp cân bằng lại năng lượng và duy trì hệ thống khí quyển ổn định. Đồng thời, dải ITCZ còn tác động lớn đến chế độ mưa xích đạo, kết hợp với bức xạ quanh năm hình thành vùng thời tiết nhiệt đới nóng ẩm mưa nhiều, từ đó đóng góp quan trọng việc hình thành hệ thống sinh thái của Trái Đất.

Tác giả: Nguyễn Đức Thắng