Địa hình: "Bậc thầy" định đoạt khí hậu và thời tiết 21002471 Nguyễn Thành Đạt

Địa hình: "Bậc thầy" định đoạt khí hậu và thời tiết

" Trường Sơn Đông, Trường Sơn tây bên nắng đốt, bên mưa quây" . Từ lời hát trên có thể định hình được phần nào sự khác nhau của thời tiết của hay bên một dãy núi nổi tiếng ở nước ta . Vậy thực chất địa hình ảnh hưởng thế nào đến khí hậu và thời tiết ? Có thế khẳng định rằng :địa hình đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hình khí hậu và thời tiết của một khu vực. Nó như một "bậc thầy" vô hình, điều khiển luồng khí, ảnh hưởng đến lượng mưa, nhiệt độ và tạo nên những miền khí hậu độc đáo trên Trái Đất.

Đầu tiên hãy xem địa hình ảnh hưởng đến lượng mưa như thế nào . " Trường Sơn Đông, Trường Sơn tây bên nắng đốt, bên mưa quây". Có thể thấy rằng sườn phía Đông của dãy Trường Sơn là địa phận của nước ta nắng nóng như thêu đốt , còn bên sườn Tây địa phận của nước bạn Lào mưa to mát mẻ . Vậy núi đồi tác động như nào đến khí hậu như thế ? Hệ thống núi: Núi cao như dãy Himalaya sừng sững sừng sững cản trở luồng gió ẩm, buộc chúng phải ngưng tụ và tạo thành mưa lớn, dẫn đến lượng mưa dồi dào cho các khu vực sườn đón gió (như Mawsynram, Ấn Độ - nơi được mệnh danh là nơi mưa nhiều nhất thế giới). Ngược lại, sườn khuất gió thường khô hạn do không nhận được lượng mưa đáng kể. Đồi núi: Đồi núi cũng góp phần làm tăng lượng mưa do buộc không khí phải di chuyển lên cao, dần dần nguội đi và ngưng tụ thành hơi nước. Hiện tượng này lý giải cho lượng mưa lớn ở các vùng trung du so với đồng bằng

      Ảnh chụp vệ tinh lượng mưa ở nước ta 

Còn về nhiệt độ thì địa hình sẽ phải tác động như thế nào ? Độ cao: Càng lên cao, nhiệt độ càng giảm do mật độ không khí loãng hơn, khả năng giữ nhiệt kém hơn. Đây là nguyên nhân hình thành các đai khí hậu khác nhau theo độ cao, từ nóng ẩm ở chân núi đến lạnh giá trên đỉnh cao. Hướng núi: Hướng núi ảnh hưởng đến lượng bức xạ mặt trời mà khu vực nhận được. Sườn đón gió thường nhận nhiều nắng hơn, dẫn đến nhiệt độ cao hơn so với sườn khuất gió.

Gió: Địa hình có thể làm thay đổi hướng và tốc độ gió. Núi cao có thể làm chệch hướng gió, tạo ra các khu vực "khuất gió" và "tăng tốc gió". Hiện tượng này dẫn đến sự phân bố gió không đều và ảnh hưởng đến hình thành các cơn bão, lốc xoáy. Sương mù: Sương mù thường hình thành ở những khu vực địa hình cao, nơi có nhiệt độ thấp và độ ẩm cao.

Một số dẫn chứng cho thấy sự ảnh hưởng . Vùng núi Himalaya: Núi Himalaya tạo ra rào cản cho gió mùa Tây Nam, khiến lượng mưa ở khu vực Nam Á dồi dào, hình thành các khu rừng nhiệt đới ẩm và những con sông cuồn cuộn.Sa mạc Atacama: Nằm ở khu vực sườn khuất gió của dãy núi Andes, Atacama là sa mạc khô hạn nhất thế giới do không nhận được lượng mưa đáng kể từ gió ẩm.Đồi núi ở Việt Nam: Các dãy núi ở Việt Nam tạo nên sự phân bố lượng mưa khác nhau giữa các khu vực. Miền núi phía Bắc thường có lượng mưa cao hơn do đón gió mùa Đông Bắc, trong khi khu vực đồng bằng và ven biển có lượng mưa thấp hơn.

Địa hình là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khí hậu và thời tiết, góp phần tạo nên sự đa dạng phong phú cho các khu vực trên Trái Đất. Hiểu rõ về tác động của địa hình giúp chúng ta có thể dự báo thời tiết chính xác hơn, cũng như ứng phó hiệu quả với các hiện tượng thời tiết cực đoan.