Như mọi người biết, xích đạo là vùng khí hậu nóng ẩm mưa nhiều và luôn dư thừa năng lượng. Muốn Trái Đất duy trì hoạt động một cách bình thường trơn tru thì điều quan trọng nhất là mọi thứ trên Trái Đất đều phải được cân bằng, đặc biệt là năng lượng. Vậy có nghĩa là nguồn năng lượng dư thừa này phải được vận chuyển từ nơi cao là xích đạo về nơi có nguồn năng lượng thấp là cực, vậy nguồn năng lượng đó được vận chuyển như thế nào? Câu trả lời chính là nhờ các vòng hoàn lưu hoạt động liên tục đóng vai trò như một đoàn xe tàu hỏa có vai trò vận chuyển năng lượng từ nơi này đến nơi khác. Và ở xích đạo, hoàn lưu Hadlay là một trong số đó.
Hoàn lưu Hadley được tìm thấy và đặt tên theo nhà khoa học George Hadley, ngoài cái tên hoàn lưu Hadley ra thì vòng hoàn lưu này còn có các tên gọi khác là hoàn lưu tín phong - phản tín phong. Đây là một vòng hoàn lưu lớn bao quanh Trái Đất, mỗi bán cầu có một vòng hoàn lưu Hadley riêng, lấy xích đạo ở giữa mà nằm ngả về phía cực của mỗi bán cầu. Chính vòng hoàn lưu này đã tạo nên một loạt các hiện tượng như gió mậu dịch, vành đai mưa nhiệt đới và xoáy thuận nhiệt đới, hoang mạc cận nhiệt đới và dòng tia gây tác động rất lớn đến điều kiện thười tiết khí hậu nơi nó bao phủ.
Nguyên nhân hình thành vùng hoàn lưu này là do khu vực xích đạo là nơi nhận năng lượng bức xạ Mặt Trời quanh năm dẫn đến dư thừa năng lượng. Khu vực có lượng nhiệt lớn tập trung xung quanh xích đạo dẫn đến hình thành một dòng thăng lớn bao quanh Trái Đất gây ra các dải mây đối lưu lớn được gọi là dòng đi lên (dòng thăng) của hoàn lưu Hadley hay tên gọi khác là dải hội tụ nhiệt đới ITCZ (Intertropical Convergence Zone). Theo lý thuyết, dòng đi lên của hoàn lưu Hadley phải nằm ở chính giữa vĩ độ 0 xích đạo nhưng trên thực tế, vĩ độ 0 xích đạo chỉ là do con người đặt ra để phân chia các vùng địa lý trên Trái Đất còn nhánh đi lên của hoàn lưu Hadley thường nằm lệch xích đạo một chút khoảng 5 vĩ độ Bắc, trong các thuật ngữ chuyên ngành liên quan đến khí tượng hoặc khí quyển, nơi đây còn được gọi với cái tên khác là xích đạo khí tượng.
Tại nơi xích đạo khí tượng, hình thành các vùng, trung tâm khí áp thấp. Ở đó, các dòng khí nóng di chuyển lên các cách bề mặt đất khoảng 10-15km và dần dịch chuyển về phía hai cực của mỗi bán cầu. Khi dòng khí di chuyển, nhiệt độ của dòng khí dần dần lạnh đi do mất nhiệt lượng trong quá trình di chuyển. Cứ thế cho đến vĩ độ 30 của các bán cầu, khi này dòng khí lạnh bắt đầu di chuyển xuống tạo ra dòng dáng hình thành dần các áp cao cận nhiệt bao quanh mỗi bán cầu ở khoảng vĩ độ này và tạo thành một vành đai cao áp cận nhiệt.
Từ vành đai cao áp cận nhiệt này có khí áp cao hơn so với dãy áp thấp ở xích đạo mà khí áp có xu hướng dịch chuyển từ áp cao đến vùng khí áp thấp nghĩa là gió sẽ di chuyển từ vùng áp cao cận nhiệt đới ở cả hai bán cầu thổi tới dãy áp thấp xích đạo. Do có quy mô lớn nên trong quá trình di chuyển sẽ bị tác động thêm lực Coriolis (lực quay của Trái Đất). Đối với Bắc bán cầu, lực Coriolis sẽ làm cho dòng khí lệch về bên phải so với hướng ban đầu tạo ra gió Đông Bắc, còn với Nam bán cầu sẽ ngược lại nghĩa là dòng khí sẽ lệch về phía bên trái hình thành gió Đông Nam. Nơi hai hoàn lưu tín phong Đông Bắc và Đông Nam hội tụ lại với nhau ở xích đạo tạo ra một lực đẩy lớn, kết hợp với dòng thăng hình thành do sự đốt nóng của bức xạ tạo nên dòng đi lên lớn là nhánh đi lên của hoàn lưu Hadley tạo nên một vòng tuần hoàn kín liên tục. 
Từ những phân tích trên ta thấy, hoàn lưu Hadley đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa và góp phần hình thành nên ra hệ thống khí hậu Trái Đất. Hoàn lưu này cũng ảnh hưởng rất lớn đến hệ thống mưa của Việt Nam, vì thế việc nghiên cứu và tìm hiểu là việc rất quan trọng, đóng góp rất lớn đến việc dự báo hình thế thời tiết khí hậu của Việt Nam.
Tác giả: Nguyễn Đức Thắng
.jpg)
Nhận xét
Đăng nhận xét