TỔNG QUAN VỀ VÒI RỒNG

         Trong các loại hình thời tiết đặc biệt, không thể không kể đến hiện tượng vòi rồng và lốc. Đây là 1 hiện tượng đặc biệt hiếm khi xuất hiện nhưng có thể ảnh hưởng lớn đến cơ sở vật chất và con người. Vậy vòi rồng và lốc là gì?

        Vòi rồng (Tornado) là khu vực gió xoáy với tốc độ rất lớn xung quanh ống hẹp với khí áp rất thấp kéo dài từ dưới chân đám mây vũ tích cỡ lớn tới đất. Nhìn từ dưới đất lên phần lớn gió trong các ống xoáy thổi ngược chiều kim đồng hồ và rất ít khi thổi theo chiều kim đồng hồ. Bán kính trung bình của vòi rồng là 100-600m, nhỏ nhất có thể vài mét và lớn nhất có thể trên 1000m. Vòi rồng trước front lạnh có thể di chuyển với tốc độ 10-20m/s, tuy nhiên, có vòi rồng di chuyển với tốc độ 35m/s. Phần lớn vòi rồng chỉ tồn tại vài phút và đi được quãng đường chừng 7km, cũng có trường hợp vòi rồng có thể tồn tại 7 giờ với quãng đường đi được là 470km. Các vòi rồng có thể tạo nên chuỗi vòi rồng xuất phát từ cùng 1 đám mây dông.

        Vòi rồng chỉ xuất hiện khi có dông mạnh, đặc biệt là mùa xuân ấm, không khí ẩm bề mặt nằm dưới lớp không khí lạnh, khô tạo nên khí quyển bất ổn định. Khi có độ đứt gió lớn, không khí mặt đất nóng ẩm bốc mạnh lên cao tạo dông mạnh và có khả năng tạo thành vòi rồng. Trong ngày dông vòi rồng thường xuất hiện vào buổi chiều từ 4-6h, khi không khí sát đất có độ bất ổn định lớn nhất, ngược lại vòi rồng ít khi xuất hiện vào buổi sáng sớm khi không khí sát đất có độ ổn định lớn nhất. Phần lớn trong vòi rồng tốc độ nhỏ hơn 60m/s và lớn nhất có thể thể lên đến 110m/s.

        Vòi rồng phát triển cùng với những đám mây dông mạnh, thường là dông siêu ổ. Vòi rồng thường hình thành cùng với hệ thống mây dông trước front lạnh với profile nhiệt ẩm đặc trưng, kết hợp với độ đứt hướng gió và tốc độ gió theo chiều cao tạo dòng khí xoáy mạnh và nâng lên cao ngược chiều kim đồng hồ, xung quanh khu vực xoáy thuận quy mô vừa với mặt cắt rộng từ 5-10km. Khi ống xoáy kéo dài ra, không khí nóng ẩm xung quanh thổi vào khu vực áp thấp của vòi rồng sẽ thăng lên và dãn nở, trong không khí xảy ra ngưng kết và tạo thành mây vòi rồng. Không khí phía dưới vòi rồng thổi vào trung tâm, lạnh đi nhanh chóng và ngưng kết tạo thành giáng thủy, hình thành nên dòng giáng trong lõi kéo mây vòi rồng lan tới mặt đất và lan tỏa. Không khí giáng xuống nóng lên làm bốc hơi các hạt hơi nước làm tan chảy mây ở khu vực này. Gần mặt đất nơi dòng khí giáng gặp các dòng khí thổi vào vòi rồng tạo thành dòng xoáy tổng hợp bốc nhanh lên cao.

        Vòi rồng có 4 giai đoạn phát triển, giai đoạn đầu là giai đoạn sắp xếp. Trong giai đoạn này, mây vòi rồng đã hình thành nhưng chưa có lan xuống mặt đất. Đến giai đoạn thành thục, do được tiếp thêm năng lượng nên vòi rồng phát triển mạnh, lúc này ống xoáy đã kéo dài xuống mặt đất và có chiều rộng lớn nhất. Sau một thời gian ngắn, cột vòi rồng giảm chiều ngang co lại thành 1 cột xoáy rất mạnh, đây là giai đoạn thu hẹp và chuẩn bị tan rã của vòi rồng. Cuối cùng là giai đoạn tan rã được đặc trưng bởi sự rút lui, cấu trúc vòi rồng không còn ổn định trở nên đứt đoạn rồi dần tan biến.

        Vòi rồng là hiện tượng nguy hiểm, xảy ra thường xuyên gây các hiện tượng cực đoan, ảnh hưởng lớn đến tài sản vật chất, thậm chí là tính mạnh con người, vì thế việc nghiên cứu và áp dụng vào dự báo là điều vô cùng cần và cấp thiết hiện nay để áp dụng và phục vụ cho mục đích của con người.

Nguyễn Đức Thắng