Mùa Gió Tết (Gió Chướng)

Có một câu thơ hay của người dân Nam Bộ:

Anh về quê em, mùa gió chướng thổi

Buồm thu cánh lại, ghe đậu bến rồi

Làng Chài quê chén rượu say miếng mồi

Bao chuyện cũ bồi hồi nghe kể lại.

Một câu thơ mang nhiều kỉ niệm, nhiều tương tư của người Dân Nam bộ vào mùa gió chướng và mùa gió chướng cũng chính là thách thức lớn của người dân Nam Bộ.

Việt Nam và các nước Đông Nam Á nói chung nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, cận xích đạo. Mỗi năm có hai mùa rõ rệt là mùa khô và mùa mưa. Mùa khô thông thường bắt đầu từ tháng 12 năm trước cho đến đầu tháng 4 năm sau, mùa mưa từ giữa tháng 5 đến tháng 11. Thời gian của hai mùa gần trùng với thời gian ảnh hưởng của hai mùa gió mùa là gió mùa Tây Nam và gió mùa Đông Bắc.

Đối với các tỉnh Nam Bộ, nhất là đối với vùng gần ven biển có những ao hồ nuôi trồng thủy hải sản, cũng như những vùng chuyên canh sản xuất nông sản thì gió mùa Đông Bắc thường gây ra nhiều bất lợi cho việc sản xuất như không mưa kéo dài trong khoảng 5 đến 6 tháng, thiếu nước ngọt cho cây trồng, vỡ các đê bao, bờ bao gây thất thoát năng suất. Đối với vùng biển và ngoài khơi có gió to, sóng lớn, ảnh hưởng đến các hoạt động trên biển. Mặt khác, trong thời kỳ gió mùa Đông Bắc phát triển mạnh ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, thì trên thượng lưu sông Mê Kông ở vào thời kỳ kiệt nhất, nguồn nước ngọt chảy về hạ lưu rất ít, cùng với hướng gió thổi thẳng góc với mặt cắt ngang của các cửa sông nên sự xâm nhập mặn có khả năng vào sâu hơn trong các sông. Cũng chính vì những lẽ đó mà nhân dân Nam Bộ gọi gió mùa Đông Bắc là “gió chướng”, đây là tên gọi địa phương của bà con nông dân ở Nam Bộ đối với gió mùa Đông Bắc và gió tín phong. Sự xâm nhập mặn là một trong những yếu tố gây trở ngại lớn đến sản xuất nông nghiệp, thủy sản và ngay cả sinh hoạt của nhân dân. Khi có gió chuớng mạnh có thể làm cho độ mặn tăng đột biến làm thiệt hại không ít cho sản xuất.

Gió chướng là một hiện tượng thời tiết gây khó chịu và có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe con người và đời sống động vật. Đây là loại gió mang theo các hạt bụi hoặc hạt cát từ mặt đất, tạo ra khói bụi dày đặc trong không khí. Hiện tượng này thường xảy ra ở các vùng sa mạc và đồng cỏ khô cằn, nơi mặt đất không được bao phủ bởi cây cỏ hoặc bụi rậm.

Nguyên nhân

Thiên nhiên: Vùng sa mạc và đồng cỏ khô cằn thường có nhiều gió chướng do thiếu nước và mất phủ bì thực vật và  Khi không khí ở các khu vực thấp hình thành áp suất thấp, nó có thể tạo ra gió mạnh thổi từ khu vực cao áp đến khu vực áp suất thấp, mang theo bụi và cát từ mặt đất.

Hoạt động con người: Khai thác mỏ, đào ao, và xây dựng hạ tầng có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện gió chướng bằng cách tạo ra nhiều hạt bụi và cát từ mặt đất và việc sử dụng lò làm gạch nung trong sản xuất gạch nung có thể tạo ra lượng lớn bụi mịn, góp phần vào hiện tượng gió chướng.

Đặc điểm

Bụi và cát: Gió chướng thường mang theo khối lượng lớn bụi và cát từ mặt đất, tạo ra một bức màn khói bụi dày đặc trong không khí.

Sức mạnh của gió: Đôi khi gió chướng có thể đi kèm với gió mạnh, làm tăng tốc độ di chuyển của khói bụi và gây ra cảm giác lạnh lẽo và khắc nghiệt.

Tầm nhìn kém: Khói bụi dày đặc có thể giảm tầm nhìn và ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày, đặc biệt là giao thông và đi lại.

Tác động

Sức khỏe: Nguy cơ bị viêm họng, đau họng, khó thở và các vấn đề về hô hấp do hít phải khói bụi và cát.

Giao thông: Nguy cơ tai nạn giao thông tăng cao do giảm tầm nhìn và khó khăn trong việc lái xe.

Nông nghiệp: Gió chướng có thể gây ra sự chết chóc cho cây trồng và động vật, làm giảm sản lượng nông sản và đời sống của người dân.

Biện pháp ứng phó

Bảo vệ sức khỏe: Sử dụng khẩu trang hoặc khăn che mặt để bảo vệ đường hô hấp.

Tránh tiếp xúc: Hạn chế ra ngoài nơi có gió chướng, đặc biệt là những người có vấn đề sức khỏe liên quan đến đường hô hấp.

Bảo vệ môi trường: Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường như chăn nuôi động vật để giữ đất cỏ không bị khô cằn và gió chướng không được hình thành.

Gió chướng không chỉ là một hiện tượng thời tiết khó chịu mà còn có thể gây nguy hiểm đối với sức khỏe con người và đời sống hàng ngày. Việc hiểu rõ nguyên nhân và biện pháp ứng phó là rất quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực của hiện tượng này đối với cộng đồng và môi trường.

Gió chướng đến cũng là báo hiệu Tết cận kề. Cũng như mọi năm, từ tháng 10 trở đi, ghe nhà tụi mình cũng phải dừng ra khơi vì mùa gió chướng đến. Vì vậy nguồn cung từ các loại hải sản tươi từ tháng này ít dần, nhất là mực khô. Ghe nhà mình khi đánh được các chuyến mực lớn thì thường sẽ sơ chế mực và phơi khô trên ghe rồi trữ lại dành báo giá tốt trong dịp Tết. Đặc điểm của mực là tươi, sơ chế ngay và phơi khô đủ nắng trên mái ghe, không tẩm ướp vì vậy mà chất lượng khô mực cũng rất xịn xò.Sau khi mang vào bờ, mực khô thường sẽ trữ đông vì sẽ để được lâu hơn mà không bị giảm chất lượng.

Việc trữ khô mực để bán trong dịp Tết cũng là một cách để ứng phó và thích ứng linh hoạt của người dân làng chài Nam Bộ khi mùa gió chướng thổi mạnh. Đây cũng là một nguồn thu nhập kha khá, giúp họ có kinh phí chi tiêu trong dịp Tết khi mà việc ra khơi phải tạm gác lại ra Giêng.

Mùa gió chướng – một mùa gió mà đem đến nhiều niềm vui cũng như nhiều sự vất vả cho mọi người nhất là người dân sản xuất nông nghiệp và nghề làm biển. Bên cạnh đó, mùa gió chướng cũng tạo cơ hội cho người dân có kinh nghiệm trong việc ứng phó với những điều kiện sống khắc nghiệt.

                                Tác giả : Trương Ngọc Dũng-K66 KT&KHH