Hiện tượng sét Catatumbo

Sét Catatumbo (Tiếng Tây Ban Nha: Relámpago del Catatumbo) là một hiện tượng khí quyển ở Venezuela. Nó chỉ xảy ra trên đỉnh núi sông Catatumbo nơi nó đổ vào hồ Maracaibo. Với những tia sét mạnh xảy ra thường xuyên bên trên một diện tích nhỏ, nơi này được coi như là nơi tạo ra ozone (ở tầng đối lưu) nhiều nhất thế giới.

Nó bắt nguồn từ những đám mây bão lớn ở độ cao trên 5 km, và xảy ra trong suốt 140 đến 160 đêm một năm, 10 giờ một ngày và lên đến 280 lần mỗi giờ. Nó xảy ra bên trên và quanh khu vực hồ Maracaibo, điển hình là trên vùng đầm lầy được tạo bởi sông Catatumbo chảy vào hồ. 

Điều này lại xảy ra vào ngày 24 tháng 7 năm 1823, khi, trong Chiến tranh giành độc lập ở Venezuela, các tàu Tây Ban Nha bị sét đánh lộ diện và bị hải quân mới nổi của Simón Bolívar đánh bại.

Trên thực tế, tia sét có thể nhìn thấy từ khoảng cách 400 km, đều đặn đến mức nó được các tàu thuyền sử dụng làm công cụ hỗ trợ điều hướng và được các thủy thủ gọi là “Đèn hiệu Maracaibo”. Điều thú vị là nhìn chung có rất ít hoặc không có âm thanh đi kèm với màn trình diễn ánh sáng tuyệt vời này, khi tia sét di chuyển từ đám mây này sang đám mây khác—rất xa so với mặt đất.

Trong nhiều năm, người ta không biết chính xác tại sao khu vực này - và chỉ riêng khu vực này - lại tạo ra tia sét thường xuyên như vậy. Một giả thuyết cho rằng khí metan bị ion hóa bốc lên từ đầm lầy Catatumbo gặp các đám mây bão từ dãy Andes đổ xuống, giúp tạo điều kiện hoàn hảo cho một cơn bão sét. Tuy nhiên, hiện nay, các nhà khoa học cho rằng tia sét là do luồng không khí đều đặn ở vùng thấp đến từ vùng biển Caribe; họ đã thiết lập một hệ thống cảnh báo sớm dựa trên dự báo khi nào sẽ có bão sét. Mật độ sét đánh cao nhất thường có thể quan sát được vào tháng 10 và thấp nhất vào tháng 1 và tháng 2.

Với tổng số khoảng 1,2 triệu tia sét mỗi năm, Relampago del Catatumbo được cho là nơi sản xuất ozone lớn nhất thế giới. Khi tia sét xé toạc không khí, nó tạo ra oxit nitơ, chất này bị ánh sáng mặt trời phân hủy và chuyển thành ozone. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu những phân tử này có bao giờ kết thúc ở tầng ozone bảo vệ phía trên hành tinh hay không.

Sau khi xuất hiện liên tục trong hàng thế kỷ, những tia sét này đã ngưng lại từ tháng Một đến tháng Tư năm 2010, dường như là do hạn hán Làm tăng lên sự lo lắng hiện tượng này sẽ biến mất mãi mãi.Nhưng nó đã xuất hiện lại chỉ sau vài tháng

Nguồn gốc của hiện tượng này là do hiệu ứng địa hình nêu trên do các dãy núi này có khối không khí xuyên qua phía dưới gió đông bắc, ẩm và ấm hơn; Do đó, các đám mây phát triển theo chiều dọc lớn được tạo ra, tập trung chủ yếu ở lưu vực sông Catatumbo. 

Hiện tượng này rất dễ nhận thấy từ cách xa hàng chục km, chẳng hạn như từ Cúcuta, Colombia, hoặc từ đường cao tốc của vùng đồng bằng giữa các thành phố Guanare và Barinas ở phía nam Cordillera de Mérida (miễn là chúng không xuất hiện mây vào ban đêm).[cần dẫn nguồn] Nó xảy ra từ tháng 4 đến tháng 11, tạo ra hoạt động điện 95% vào ban đêm và/hoặc lên tới 260 lần một năm và kéo dài tới 10 giờ vào ban đêm; Hơn nữa, hiện tượng này có thể đạt tới hơn 90 lần phóng điện mỗi phút.

Mặc dù sự thật là các cơn bão điện tạo ra một lượng lớn ozone và Catatumbo được ghi nhận là nơi có mật độ phóng điện cao nhất thế giới, với hơn 200/km2/năm,3​4​5​ rất khó có khả năng lượng ozone này đạt tới lên tầng bình lưu và tái tạo tầng ozone.6​

Tuy nhiên, nhà môi trường học người Venezuela Erik Quiroga tin rằng bão có thể giúp sửa chữa những thiệt hại ở tầng ozone và đang dẫn đầu một chiến dịch để toàn bộ hệ sinh thái khiến chúng được công nhận là Di sản Thế giới của UNESCO.

Quiroga viết: “Dựa trên thực tế là có một chu kỳ giông bão diễn ra từ đám mây này sang đám mây khác vào ban đêm, có thể một phần ozone được tạo ra sẽ chạm tới đáy của tầng ozone”.

Hiện tượng Set Catatumbo không chỉ là một cảnh tượng tự nhiên hùng vĩ mà còn là một hiện tượng độc đáo đáng chú ý trong nghiên cứu khí tượng học.

Trần Quỳnh Phương