Quỷ Cát "Dust Devil"

 Dust Devil, hay còn được gọi là "vòi rồng cát", Là một thuật ngữ thời tiết chỉ các xoáy đối lưu nhỏ được tạo ra bởi bụi ở lớp bề mặt. Nhiệt độ là một yếu tố thúc đẩy quan trọng khi lớp khí quyển lạnh tương tác với lớp bề mặt đất ấm áp, một hiện tượng thời tiết cực đoan thường xuất hiện trong môi trường khô cằn và nóng nực.

Những ngày nóng, khô, quang mây trên sa mạc hay trên vùng đất khô có thể dẫn tới sự hình thành dust devil. Nó hình thành dưới ánh mặt trời nóng vào cuối buổi sáng hay đầu buổi chiều, những cơn gió lốc chủ yếu vô hại này hình thành bởi các phần tử nhẹ của sa mạc tạo ra một đám bụi xoáy với tốc độ hiếm khi vượt quá 70 dặm/giờ (khoảng 112 km/h). Chúng khác với vòi rồng ở điều chúng không đi liền với một cơn bão sấm (hay bất kỳ đám mây nào), và thường yếu hơn những vòi rồng yếu nhất.

Hiện tượng này khá phổ biến tại các sa mạc nhưng chúng cũng có thể xảy ra tại những vùng khí hậu ôn đới hay còn được biết đến là "snow devil" ở trên các sườn núi.

Dust Devil có thể đạt tới độ cao 1km và có đường kính khoảng 10 mét. Trên sao Hỏa, chúng có kích thước khổng lồ và có thể mở rộng độ cao lên tới 20km. Thông thường vòng đời của một dust devil thường chỉ chưa tới vài phút, dù chúng có thể tồn tại lâu hơn.

Chúng ta hãy cùng phân tích nguyên nhân hình thành, đặc điểm của chúng và tác động của hiện tượng này nhé!

Nguyên Nhân

Sự Nóng Nực của Mặt Đất: Dust Devil thường xuất hiện khi mặt đất nóng nhanh chóng, tạo ra sự khác biệt nhiệt độ giữa mặt đất và không khí xung quanh.

Hút và Xoáy: Sự nâng cao của không khí nóng tạo ra một kênh hút, khiến không khí từ xung quanh được hút vào. Sự xoáy của gió cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra hình dạng xoắn ốc của Dust Devil.

Tạo Sự Không Ổn Định trong Không Khí: Sự khác biệt nhiệt độ này tạo ra sự không ổn định trong không khí, khiến cho không khí nóng trên mặt đất bắt đầu cưỡng bức và nâng cao lên.

Đặc Điểm

Kích Thước và Mạnh Mẽ: Dust Devil thường có kích thước nhỏ đến trung bình, nhưng có thể mạnh mẽ và di chuyển nhanh chóng.

Thời Gian Sống: Thời gian sống của một Dust Devil có thể từ vài giây đến vài phút, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết và môi trường.

Môi Trường Thích Hợp: Dust Devil thường xuất hiện trong môi trường khô cằn, nơi mà đất đá khô và cát lún tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển của chúng.

Tác Động

Gió và Bụi Cát: Dust Devil có thể tạo ra cơn gió mạnh và kéo theo bụi cát, gây ra sự cản trở đối với giao thông và gây rắc rối cho các hoạt động ngoài trời.

Không An Toàn cho Con Người: Mặc dù thường không gây ra thiệt hại lớn, nhưng Dust Devil vẫn có thể gây nguy hiểm cho người dân và gây mất mát về tài sản nhỏ.

Khả Năng Kích Thích Sự Phát Triển Của Nó: Dust Devil có thể kích thích sự phát triển của bão cát, khiến cho cát bốc lên cao hơn và tạo ra các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.

Dust Devil là một hiện tượng thời tiết thú vị nhưng cũng có thể nguy hiểm, đặc biệt đối với các khu vực khô cằn và nóng nực. Việc hiểu và theo dõi Dust Devil là quan trọng để đảm bảo an toàn cho mọi người và tài sản.

Vào ngày 21/12/2023 rất nhiều người tại bãi biển Marina (thành phố Chenna, Ấn Độ) đã hốt hoảng bỏ chạy khi một cơn lốc cát khổng lồ xuất hiện, cuốn tung đất đá lên cao trong khi lướt đi dọc theo bờ biển.Hiện tượng này xảy ra vào khoảng 10h tối vài ngày trước. Vào buổi tối muộn thì hình ảnh cát bụi bốc lên mù mịt, cao ngất và xoay tít khiến ai nhìn thấy cũng hoảng hồn. Video ghi lại cảnh tượng này cũng mới được đăng lên mạng xã hội, ngay cả cư dân mạng dù chỉ nhìn qua màn hình cũng thừa nhận là họ thấy rất đáng sợ.

Các nhà khí tượng học cho rằng việc có "quỷ cát" ở bãi biển, lại vào buổi tối, là rất khác với thông thường. Vì hiện tượng này chỉ thường xuất hiện ở các sa mạc và vào buổi trưa, khi mặt đất rất nóng. Khi đó, lớp không khí ngay phía trên mặt đất cũng bị nóng, bốc lên cao. Nếu lúc ấy còn có gió thì không khí nóng sẽ xoay tròn, tiếp tục “kéo” không khí nóng vào, cho đến khi tạo nên một xoáy thẳng đứng. Xoáy này lại “kéo” nhiều bụi đất vào, từ đó tạo thành lốc cát.

Lốc cát thường trông rất đáng sợ, ở một số nơi tại Mỹ, nó còn được gọi là “con quỷ nhảy múa” (dancing devil) do cát bụi bị cuốn lên trông như cái bóng đang nhảy múa thật.

Lốc cát thường xảy ra vào buổi trưa, khi trời trong. Trong ảnh là lốc cát ở bang Utah (Mỹ) vào năm 2021.

Mặc dù "quỷ cát" trông rất giống lốc xoáy nhưng chúng lại là 2 thể loại khác nhau. "Quỷ cát" thường xảy ra vào ngày trời trong, một cách hoàn toàn bất ngờ; còn lốc xoáy thường hình thành từ gió xoáy trong dông bão.

Trong trường hợp của trận lốc cát mới đây ở Ấn Độ, theo trang Weather.com thì lý do là gần đây Chennai rất nóng, nhiệt độ ban ngày lên tới 35oC. Trời càng nóng nực hơn do hiện tại ở đây rất ít mưa. Điều này có thể khiến mặt đất và không khí ở gần bãi biển bị nung nóng, dẫn đến lốc cát.

                                    Tác giả: Trương Ngọc Dũng K66-KT&KHH